Καθώς κάθε Σεπτέμβρης φέρνει στις οικογένειες νέες σχολικές αρχές, μαζί του φέρνει και το εύλογο άγχος των γονιών για τις προκλήσεις της καθημερινότητας: φυσικά φαινόμενα, σχολικός εκφοβισμός, κλιματική κρίση, ψυχική ανθεκτικότητα.
Ο Υφυπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Κώστας Κατσαφάδος —και πατέρας μιας μικρής μαθήτριας— μας μιλά για όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζουμε ως γονείς. Από τις ενέργειες της Πολιτείας για την προστασία των σχολικών μονάδων, μέχρι την αξία του να μεγαλώνουμε παιδιά που δε φοβούνται να εκφράζονται. Γιατί, όπως θα μας πει και ο ίδιος, «η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι σύνθημα, αλλά υποχρέωση – και η ευθύνη ξεκινά από εμάς».
Κύριε Υπουργέ, η επιστροφή των παιδιών στα σχολεία κάθε Σεπτέμβρη συνοδεύεται από προσδοκία, αλλά και ανησυχία για την ασφάλειά τους. Ποια είναι τα βασικά μέτρα πρόληψης και προστασίας που εφαρμόζει η Πολιτεία για τις σχολικές μονάδες;
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής απαιτεί την καλλιέργεια της περιβαλλοντικής συνείδησης στα σχολεία, καθώς οι μαθητές αποτελούν ένα ευπροσάρμοστο κοινό, που αλλάζει συνήθειες ευκολότερα από μεγαλύτερες ηλικίες, εκπροσωπούν μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού, μπορούν να δράσουν ως πολλαπλασιαστές και να επηρεάσουν άτομα μεγαλύτερων ηλικιών, συγγενείς και φίλους. Η Πολιτεία εφαρμόζει μια σειρά από μέτρα πρόληψης και προστασίας στις σχολικές μονάδες, με στόχο την εξασφάλιση της υγείας, της ασφάλειας και της ευημερίας μαθητών και εκπαιδευτικών. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν υγειονομικές, παιδαγωγικές και οργανωτικές δράσεις.
Με δεδομένη την αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων, υπάρχουν νέες οδηγίες προς τα σχολεία για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών; Πώς ενημερώνονται εκπαιδευτικοί και μαθητές;
Η κλιματική εκπαίδευση συμβάλλει στην αλλαγή της νοοτροπίας των μαθητών, ενισχύοντας την περιβαλλοντική συνείδηση και την αίσθηση της ευθύνης για το μέλλον του πλανήτη. Υπάρχουν δράσεις και εκστρατείες για την ευαισθητοποίηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή και την προστασία του περιβάλλοντος. Η ενσωμάτωση της κλιματικής αλλαγής στα σχολικά προγράμματα είναι απαραίτητη για την ευαισθητοποίηση των μαθητών και την ενθάρρυνση της αλλαγής συμπεριφοράς. Η εκπαίδευση ενθαρρύνει τους μαθητές να συμμετέχουν σε δράσεις για το περιβάλλον και να υιοθετήσουν βιώσιμες συμπεριφορές.
Το 112 έχει γίνει πλέον οικείο σε όλους μας. Υπάρχει πρόβλεψη για εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία που να βοηθούν τα παιδιά να κατανοήσουν πότε και πώς να το χρησιμοποιούν;
Η κλιματική εκπαίδευση βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν τις αιτίες και τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, καθώς και τις δράσεις που μπορούν να αναλάβουν για την αντιμετώπισή της. Το «112» ως ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης έχει γίνει όλο και πιο γνωστό, και αρκετές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, έχουν αναγνωρίσει τη σημασία της εκπαίδευσης των παιδιών για τη σωστή χρήση του. Στην Ελλάδα, υπάρχουν πρωτοβουλίες και προγράμματα που εισάγουν στα σχολεία θέματα πρώτων βοηθειών και βασικής εκπαίδευσης για έκτακτες καταστάσεις. Πολλά σχολεία διοργανώνουν ενημερωτικές δράσεις και συνεργάζονται με φορείς όπως το ΕΚΑΒ, την Πυροσβεστική, ή την Αστυνομία, ώστε να μάθουν τα παιδιά πότε πρέπει και πώς να δώσουν τις σωστές πληροφορίες.
Πόσο προετοιμασμένες είναι οι σχολικές μονάδες σε περιπτώσεις σεισμού, πλημμύρας ή πυρκαγιάς; Γίνονται ασκήσεις ετοιμότητας;
Τα σχολεία προσαρμόζονται συνεχώς στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, με τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, την εγκατάσταση συστημάτων σκίασης και δροσισμού, και την υλοποίηση μέτρων για την πρόληψη πλημμυρών. Στον τομέα αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών στα σχολεία, περιλαμβάνεται η δημιουργία και εφαρμογή σχεδίων εκκένωσης και ασφαλούς καταφυγής, η εκπαίδευση για τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν σε περίπτωση σεισμού, πυρκαγιάς, πλημμύρας, οι τακτικοί έλεγχοι υποδομών, η ανάπτυξη συστημάτων συναγερμού και ενημέρωσης, οι προγραμματισμένες ασκήσεις ετοιμότητας και η εκπαίδευση σε πρώτες βοήθειες.
Η έννοια της “πολιτικής προστασίας” είναι σχετικά καινούργια για πολλούς γονείς. Ποιο είναι το πιο απλό και άμεσο μήνυμα που θα θέλατε να περάσετε στους γονείς παιδιών σχολικής ηλικίας;
Η φράση “πολιτική προστασία” αναφέρεται στο σύνολο των μέτρων και δράσεων που λαμβάνονται για την προστασία του πληθυσμού και των υποδομών από φυσικές καταστροφές, τεχνολογικά ατυχήματα, ή άλλες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Περιλαμβάνει την πρόληψη, τον σχεδιασμό, την ετοιμότητα, την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση από κρίσεις και καταστροφές. Είναι σημαντικό να ευαισθητοποιηθούμε όλοι και να υιοθετήσουμε μικρές αλλά σημαντικές αλλαγές στην καθημερινότητά μας, ώστε να προστατέψουμε το περιβάλλον και να διασφαλίσουμε ένα πιο υγιές και βιώσιμο μέλλον για τις επόμενες γενιές. Ας διδάξουμε στα παιδιά μας την αξία της φροντίδας για τη φύση και ας γίνουμε όλοι μαζί μέρος της λύσης. Η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι σύνθημα και λόγια, αλλά υποχρέωση και πράξεις. Κάθε μας δράση μετράει!
Είστε κι εσείς πατέρας μιας μικρής μαθήτριας. Πώς βιώνετε προσωπικά κάθε νέα σχολική χρονιά; Έχει αλλάξει η αντίληψή σας για την ευθύνη, από τότε που γίνατε πατέρας;
Σίγουρα κάθε νέα σχολική χρονιά τη βλέπω με έναν συνδυασμό ενθουσιασμού, αγωνίας και προβληματισμού. Η αρχή της σχολικής χρονιάς φέρνει πάντα μια αίσθηση νέων ξεκινημάτων, ευκαιριών και προκλήσεων — όχι μόνο για το παιδί, αλλά και για τον ίδιο τον γονιό. Όταν γίνεσαι πατέρας, η αντίληψη της ευθύνης αλλάζει σημαντικά. Δεν είναι πια μόνο δική σου η ευθύνη για τη δική σου πορεία και τις επιλογές σου, αλλά και για το πώς υποστηρίζεις και καθοδηγείς το παιδί σου στο ξεκίνημά του, στην εκπαίδευση και στην ανάπτυξή του.
Πολλοί γονείς δυσκολεύονται να εξηγήσουν στα παιδιά τους πώς να αντιδρούν σε δυσάρεστες καταστάσεις στο σχολείο – όπως για παράδειγμα ο σχολικός εκφοβισμός. Ποια θεωρείτε πως πρέπει να είναι η πρώτη γραμμή άμυνας και στήριξης;
Η αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού απαιτεί μια συνδυασμένη προσέγγιση, τόσο από το ίδιο το παιδί που δέχεται τον εκφοβισμό, όσο και από το σχολείο, την οικογένεια και τους αρμόδιους φορείς. Είναι σημαντικό να μην αγνοούμε το πρόβλημα και να αναζητούμε βοήθεια. Έχει μεγάλη σημασία πάντα να μπορούν τα παιδιά να αισθάνονται την άνεση να συζητούν αυτό το οποίο συμβαίνει. Η κυβέρνηση έχει λάβει μια σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού και της βίας στο σχολικό περιβάλλον. Δεν μπορούμε να το κρύψουμε το πρόβλημα κάτω από το χαλί, υπάρχει. Απασχολεί όλους μας, όχι μόνο την πολιτεία. Απασχολεί όλους τους θεσμούς, απασχολεί την Εκκλησία, απασχολεί τους γονείς, τους συλλόγους των γονέων. Πρέπει να καλλιεργήσουμε ακόμη περισσότερο μια κουλτούρα κοινωνικού κεφαλαίου, σεβασμού, αποδοχής και αλληλεγγύης μέσα στα σχολεία.
Στον σχολικό εκφοβισμό, λέμε συχνά «μίλα». Πώς πιστεύετε ότι μπορούμε να μεγαλώσουμε παιδιά που δε φοβούνται να πουν αυτό που νιώθουν;
Συχνά λέμε «μίλα» σε παιδιά που υφίστανται σχολικό εκφοβισμό, ενθαρρύνοντάς τα να μοιραστούν την εμπειρία τους και να ζητήσουν βοήθεια. Αυτή η προσέγγιση είναι σημαντική για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού, καθώς η σιωπή μπορεί να επιτρέψει στο φαινόμενο να συνεχιστεί και να επιδεινωθεί. Πρέπει να σπάσουμε πραγματικά τη σιωπή. Και η σιωπή δεν αφορά μόνο το θύμα, αφορά τους παρατηρητές. Ωστόσο, η απλή εντολή «μίλα» μπορεί να μην είναι αρκετή. Είναι σημαντικό να δημιουργηθεί ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον στο οποίο το παιδί αισθάνεται άνετα να μοιραστεί και να αναζητήσει βοήθεια.
Αν μπορούσατε να δώσετε μόνο μία συμβουλή σε κάθε παιδί που ξεκινά τώρα τη σχολική του χρονιά, ποια θα ήταν αυτή;
Αν έπρεπε να δώσω μόνο μία συμβουλή σε κάθε παιδί που ξεκινά τώρα τη σχολική χρονιά, θα ήταν αυτή: «Να είσαι πάντα περίεργος και να μη φοβάσαι να ρωτάς — η μάθηση ξεκινά από την απορία!»
Η νέα σχολική χρονιά είναι ευκαιρία για περισσότερη πρόληψη, περισσότερη παιδεία, περισσότερη ενσυναίσθηση.
Ο Κώστας Κατσαφάδος μάς υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε θεσμική πρωτοβουλία, υπάρχει ένα προσωπικό στοίχημα: να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν τρομάζουν στην αλλαγή, που αναγνωρίζουν την ευθύνη, και που δε σιωπούν όταν κάτι τα πληγώνει.
Ας γίνουμε, λοιπόν, το παράδειγμα. Για να νιώθουν τα παιδιά μας ασφαλή – στο σχολείο, στο σπίτι, στον κόσμο που μεγαλώνουν.
Κώστας Κατσαφάδος …on Board
1. Καφές ή τσάι; Εννοείται καφές χωρίς ζάχαρη
2. Παραμύθι ή σούπερ ήρωες; Παραμύθι, όπως παλιά.
3. Παιχνίδι στο πάτωμα ή ταινία στον καναπέ; Ταινία στο καναπέ μαζί με την οικογένεια
4. Όταν λέτε “αντέχω την πίεση”, εννοείτε στο Υπουργείο ή σε παιδικό πάρτυ Κυριακή μεσημέρι; Αντέχω σημαίνει προσαρμόζομαι. Ισορροπία, η κατάλληλη λέξη.
5. Το καλύτερο σχέδιο πρόληψης στο σπίτι σας είναι…; Το τελευταίο διάστημα, η πρόληψη δεν είναι απλώς μια έννοια, αλλά τρόπος ζωής. Καταλαβαίνετε ότι όλα τα μέλη της οικογένειας έχουν ενημερωθεί για τους βασικούς κανόνες ασφάλειας και πρόληψης.
6. Αν μπορούσατε να αφήσετε μία “πολιτική διαθήκη” στην κόρη σας, ποια αρχή θα γράφατε πρώτη; Δε χρειάζεται πολιτική διαθήκη, καθημερινά λέω στην κόρη μου να μην επιτρέπει σε τίποτα και κανέναν να την απομακρύνει από τις βασικές της αρχές και αξίες.
7. Όταν ολοκληρωθεί η πολιτική σας καριέρα με ποια λέξη θα θέλατε να σας θυμούνται οι άνθρωποι που συνεργαστήκατε; «Ακεραιότητα», «Εντιμότητα», «Aυθεντικότητα».
8. Το βιβλίο που θα διαβάζατε ξανά και ξανά; Έχει τύχει πολλές φορές να ξαναδιαβάσω, ένα βιβλίο. Επιλέγω
συνήθως ιστορικά και πολιτικά βιβλία.
9. Η πιο ανθυγιεινή σας συνήθεια; Προσπαθώ στην καθημερινότητά μου να ενισχύω τις πιο υγιεινές συνήθειες όπως σωστή διατροφή και γυμναστική.
