Κάθε Φθινόπωρο μας βρίσκει με την ίδια μόνιμη ανησυχία: τη σκέψη να βάλουμε ‘’σε τάξη’’ τη ζωή μας. Νέα ξεκινήματα, νέοι στόχοι, προγράμματα, λίστες, κανόνες, αποχαιρετώντας παράλληλα την ανεμελιά του καλοκαιριού.
Υπάρχει βαθιά ριζωμένο μέσα μας ένα ‘’πιστεύω’’ πως αν οργανώσουμε καλά το φθινόπωρο, θα κρατηθούμε υπό έλεγχο όλη τη χρονιά.
Αυτή η ανάγκη μας για έλεγχο δεν είναι τυχαία και δε γεννιέται ξαφνικά. Είναι μία βαθιά ανθρώπινη τάση που μας βοηθάει να αντέχουμε το άγνωστο, τις αλλαγές της ζωής και την αβεβαιότητα. Όταν ο κόσμος γύρω μας φαίνεται χαοτικός και το μέλλον απρόβλεπτο, προσπαθούμε να κρατήσουμε ό,τι μπορούμε: πρόγραμμα στη δουλειά, στα παιδιά μας, στη σχέση μας, στη διατροφή μας και στον ίδιο μας τον εαυτό.
Αυτό που αργούμε ή δε συνειδητοποιούμε είναι πως αυτός ο έλεγχος ίσως να μην είναι όσο πραγματικός θέλουμε να πιστεύουμε.
Οι ειδικοί το ονομάζουμε ‘’ψευδαίσθηση ελέγχου’’, προσπαθώντας να αποδώσουμε μία περιγραφή για την τάση του ανθρώπου να υπερεκτιμά την ικανότητα του να ελέγχει γεγονότα ή καταστάσεις που είναι εκτός της δικής του επιρροής. Αυτή η ψευδαίσθηση είναι ουσιαστικά ο τρόπος του μυαλού για να προστατευτεί από το άγχος. Όσο μεγαλύτερος ο φόβος, τόσο πιο πολύ αναζητούμε την ασφάλεια του ελέγχου.
Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει κάτι αρνητικό στο να θέλουμε να οργανώνουμε τη ζωή μας ή να θέτουμε στόχους. Το πρόβλημα ξεκινάει όταν πιστεύουμε πως μπορούμε να τα ελέγξουμε όλα. Όταν κάθε Σεπτέμβρη κυνηγάμε την απόλυτη τελειότητα, την τάξη, και πως κανένα σενάριο δε θα μας ξεφύγει. Κάπου εκεί, όταν βλέπουμε πως αυτό δεν είναι εφικτό, έρχεται το άγχος, τα ψυχοσωματικά, η ματαίωση που μπορεί να οδηγήσει και σε θλίψη και φυσικά η αρνητική κριτική προς τους άλλους και προς τον εαυτό μας.
Παραδείγματα που ακούω συχνά σε αυτή τη φάση της χρονιάς:
‘’Φέτος πρέπει οπωσδήποτε να οργανωθώ…’’
‘’Θέλω να ξέρω τι θα γίνει με τη δουλειά μου και τα προγράμματα μου, δεν αντέχω την αβεβαιότητα…’’
‘’Πώς θα τα συνδυάσω όλα;’’
‘’Αν δεν το προγραμματίσω από τώρα, θα καταλήξω να αγχωθώ και να μην πετύχω τίποτα.’’
‘’Δε θέλω να τρέχω για όλα τελευταία στιγμή, πρέπει να μπούνε όλα σε μία τάξη.’’
Σε τέτοια ακούσματα, συνήθως δε θα ανταποκριθώ αποκαρδιωτικά. Όχι, δε χρειάζεται να τα παρατήσουμε όλα ή να τα αφήσουμε στην τύχη.
Η απάντηση, όμως, μπορεί να βρεθεί στις εξής σκέψεις:
- Θέλω να αναγνωρίσεις ποια πράγματα εξαρτώνται από σένα και ποια όχι.
- Θέλω να προσπαθήσεις να θέσεις προτεραιότητες, όχι όλα σημαντικά, όχι όλα τέλεια.
- Θέλω να δουλέψεις πάνω στο συναίσθημα της αποδοχής, πως δε χρειάζεται να τα ελέγχεις όλα για να αντέχεις.
- Θέλω να μάθεις να αφήνεις χώρο για το απρόβλεπτο και να κινείσαι μέσα σ’ αυτό.
Τον έλεγχο ίσως τον έχουμε μάθει από πολύ μικρή ηλικία, μέσα από τις πρώτες μας εμπειρίες με τον κόσμο. Όταν ένα βρέφος κλαίει και βλέπει πως κάποιος ανταποκρίνεται σε αυτό, αρχίζει να ‘’μαθαίνει’’ ότι μπορεί να επηρεάσει το περιβάλλον του. Αν ο γονέας λείπει, το παιδί θεωρεί πως με μία ‘’μαγική’’ σκέψη μπορεί να τον φέρει πίσω ή να αποφύγει κάτι δυσάρεστο. Μέσω της ψευδαίσθησης ελέγχου, λοιπόν, από μικρά παιδιά μπορεί να μαθαίνουμε να γινόμαστε πιο αυτοαποτελεσματικοί. Το θέμα είναι μεγαλώνοντας να μπορούμε να τοποθετούμε τον έλεγχο και την ευθύνη στη σωστή τους θέση.
Κάποιες βασικές σκέψεις για να λειτουργήσει η επιστροφή στη φθινοπωρινή ρουτίνα σου:
- Οργάνωσε το πρόγραμμα σου με ευελιξία. Προγραμμάτισε, αλλά άφησε κενά και για τυχόν αλλαγές.
- Δούλεψε το άγχος αβεβαιότητας με ασκήσεις αναπνοής, κάποιο ημερολόγιο καταγραφής συναισθημάτων ή ακόμα και με κάποιον ειδικό.
- Αναγνώρισε το ‘’όχι ακόμα’’. Δε χρειάζεται όλα να έχουν γίνει από τον Σεπτέμβριο, η χρονιά είναι μπροστά σου.
- Υπενθύμισε στον εαυτό σου πως ‘’δεν είναι δική σου δουλειά να ελέγχεις τα πάντα και αυτό είναι ok.
- Δώσε χρόνο και για άλλες ανέμελες στιγμές, παύσεις ή διακοπές, αν αυτές του καλοκαιριού δεν ήταν αρκετές για τη σωματική και ψυχική σου ηρεμία.
Τέλος, θέλω να σε προτρέψω να πιάσεις χαρτί και μολύβι και να απαντήσεις αυτές τις ερωτήσεις με ειλικρίνεια ως προς τον εαυτό σου.
- Ποια από αυτά που σε αγχώνουν εξαρτώνται πραγματικά από σένα;
- Πώς θα ήταν να δώσεις στον εαυτό σου άδεια να μην έχει όλες τις απαντήσεις τώρα;
- Πίσω από τη μεγάλη σου ανάγκη για οργάνωση και για έλεγχο, έχεις σκεφτεί αν ψάχνεις κάποια συναισθηματική ασφάλεια;
- Ποιο μικρό βήμα μπορείς να κάνεις σήμερα, χωρίς να χρειάζεται να τα έχεις όλα έτοιμα.
Η ψευδαίσθηση του ελέγχου, λοιπόν, θα έρθει, αρκεί να θυμάσαι τον σκοπό της και να βρίσκεις λίγο χώρο να την ελέγχεις εσύ.
