Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη, αλλά με έργο που έχει ταξιδέψει σε κάθε γωνιά της Ελλάδας (και ακόμα παραπέρα), η Κατρίνα Τσάνταλη δε χρειάζεται πολλές συστάσεις. Είναι συγγραφέας, ακτιβίστρια, δημιουργός του A Little Shelter και μία από τις πιο δυναμικές φωνές της παιδικής λογοτεχνίας με ουσιαστικό κοινωνικό αποτύπωμα. Μέσα από τα βιβλία της, δε γράφει απλώς ιστορίες – καλλιεργεί την ενσυναίσθηση, φωτίζει τα δύσκολα, δημιουργεί μικρές επαναστάσεις καλοσύνης. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μας μιλά για τη δύναμη της παιδικής ψυχής, την ανάγκη να βλέπουμε πίσω από τις λέξεις, αλλά και το γιατί το να ακούς – πραγματικά να ακούς – το παιδί σου είναι ίσως η μεγαλύτερη πράξη αγάπης.
Γεννηθήκατε και μεγαλώσατε στη Θεσσαλονίκη, όμως σήμερα το έργο σας έχει φτάσει σε κάθε γωνιά της Ελλάδας – και όχι μόνο. Αν έπρεπε να περιγράψετε τον εαυτό σας με τρεις λέξεις, ποιες θα διαλέγατε;
Ασυμβίβαστη, δοτική, οραματίστρια; Ίσως. Αν και, για να είμαι ειλικρινής, πάντα νιώθω αμήχανα να περιγράφω τον εαυτό μου, πόσω μάλλον με τρεις μόνο λέξεις. Παρ’ όλα αυτά, αυτές είναι μάλλον οι λέξεις που με ακολουθούν – τουλάχιστον σήμερα. Με συγκινεί βαθιά το γεγονός ότι η δουλειά μου, οι ιστορίες μου, έχουν ταξιδέψει σε τόσες καρδιές. Ακόμη και μέσα από το Little Shelter, όπου περισσότερα από 1.000 σκυλιά και γάτες έχουν βρει οικογένεια και ζουν πια ευτυχισμένα σε σπίτια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη χαρά από την αγάπη και την αναγνώριση που εισπράττω – κι αυτό είναι που με γεμίζει, με τιμά, με κρατά δημιουργικά ζωντανή και με ωθεί να συνεχίζω.
Τι σας οδηγεί κάθε φορά σε ένα νέο παιδικό βιβλίο; Ξεκινάτε από μια ιδέα, ένα παιδί, ένα ζώο… ή από μια ανάγκη της κοινωνίας που θέλετε να φωτίσετε;
Συνήθως ξεκινώ από μια αλήθεια που με έχει ταράξει. Μπορεί να είναι μια εικόνα – όπως τα σκουπίδια που επιπλέουν στη θάλασσα – ή μια κατάσταση, όπως ο τρόπος που φερόμαστε στα ζώα ή η μοναξιά που βιώνουν κάποια παιδιά. Μια πραγματικότητα άδικη αλλά υπαρκτή, που χρειάζεται ακόμη συζήτηση, δουλειά και κατανόηση για να αλλάξει – όπως για παράδειγμα οι ζωολογικοί κήποι στο Φανταζού. Κάθε ιστορία γεννιέται από ένα συναίσθημα που δε χωράει πια μέσα μου και ζητά να βγει προς τα έξω. Από εκεί ξεκινάει το ταξίδι: μια σκέψη που γίνεται εικόνα, μια εικόνα που γίνεται χαρακτήρας, και τελικά μια ιστορία που θέλει να συναντήσει τα παιδιά.
Πώς συνδέεστε με τα παιδιά μέσα από τις ιστορίες σας; Πιστεύετε ότι ένα βιβλίο μπορεί πραγματικά να αλλάξει τον τρόπο που βλέπει ένα παιδί τον κόσμο;
Τα παιδιά έχουν τη μοναδική ικανότητα να μπαίνουν ολόκληρα μέσα στην ιστορία. Δε διαβάζουν απλώς – ζουν μέσα στις σελίδες. Έτσι, αν ένα βιβλίο καταφέρει να αγγίξει την καρδιά τους, τότε ναι, μπορεί να αλλάξει τον τρόπο
που βλέπουν τον κόσμο. Μπορεί να τους χαρίσει μια αλήθεια που θα κουβαλούν για πάντα. Ένα βιβλίο δεν είναι μόνο λέξεις και εικόνες· είναι μια εμπειρία που αφήνει αποτύπωμα. Κι αν αυτό το αποτύπωμα είναι αγάπη, καλοσύνη και αλήθεια, αν γίνει το έναυσμα για δράση, τότε πράγματι μπορεί να αλλάξει ζωές.
Το βιβλίο σας “Μια Θάλασσα Πλαστικά” άγγιξε ένα δύσκολο και πολύ ευαίσθητο θέμα. Πώς αντιμετωπίζετε την πρόκληση να μιλάτε για σοβαρά ζητήματα μέσα από παιδικά λόγια;
Η πλαστική ρύπανση είναι μια σκληρή πραγματικότητα. Όταν διάβασα ότι σε λίγα χρόνια οι θάλασσες θα έχουν περισσότερα πλαστικά παρά ψάρια, δεν μπορούσα να το αγνοήσω. Ένιωσα την ανάγκη να δώσω στα παιδιά όχι μόνο γνώση, αλλά και κίνητρο για δράση. Οι εικόνες και οι χαρακτήρες του βιβλίου βασίζονται σε πραγματικές φωτογραφίες – πολλές από αυτές βραβευμένες από το National Geographic. Όταν δείχνω στα παιδιά στις παρουσιάσεις ότι οι ζωγραφιές είναι… πραγματικότητα, μένουν άφωνοι και συχνά ζητούν να ξαναδιαβάσουμε το βιβλίο. Εκείνη τη στιγμή ξέρω ότι τα αγγίζει, τα αφορά.
Γιατί τα παιδιά θέλουν να δουν το «καλό» να κερδίζει. Η πρόκληση είναι μεγάλη: να μη χαθεί η αλήθεια, αλλά και να μη γεννηθεί φόβος. Τα παιδιά χρειάζονται αλήθειες ειπωμένες με απλότητα, με εικόνες που κινητοποιούν χωρίς να τρομάζουν. Για μένα, η ισορροπία βρίσκεται στο να δείχνεις το πρόβλημα, αλλά να προσφέρεις ταυτόχρονα φως, ελπίδα και έναν δρόμο προς τη λύση.
Στο βιβλίο “Τα Χρώματα της Χλόης” μιλάτε για τη διαφορετικότητα και τη δύναμη της αποδοχής. Ποιο είναι το μήνυμα που ελπίζετε να κρατήσει ένα παιδί από αυτό το βιβλίο;
Ότι δε χρειάζεται ποτέ να κρύβουμε τα χρώματά μας για να ταιριάξουμε. Η πραγματική ομορφιά βρίσκεται στο να αγκαλιάζουμε τον εαυτό μας όπως είναι. Αν καταφέρουμε να αγαπήσουμε όλα μας τα χρώματα, τότε βρίσκουμε τη δύναμη να σταθούμε όρθιοι με αυτοπεποίθηση. Και τότε καταλαβαίνουμε πως αυτοί που αξίζει πραγματικά να είναι δίπλα μας, θα μας αγαπήσουν για αυτό ακριβώς που είμαστε. Ειδικά η δική μου γενιά μεγάλωσε με το βάρος του «καλού παιδιού». Και τι σημαίνει καλό παιδί; Να εξυπηρετώ πάντα τους άλλους, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει να αγνοώ τον εαυτό μου; Το λεγόμενο people pleasing είναι ένα μεγάλο φορτίο, που κι εγώ η ίδια κουβάλησα.
Το “A Little Shelter” δεν είναι απλώς ένας χώρος φιλοξενίας αδέσποτων. Είναι ένας κόσμος γεμάτος φροντίδα, εμπιστοσύνη και αγάπη. Τι σας ώθησε να το δημιουργήσετε;
Η ανάγκη να αλλάζω, όσο μπορώ, τη δυστυχία. Τα αδέσποτα κουβαλούν ιστορίες εγκατάλειψης και πόνου, όμως έχουν απίστευτη δύναμη να ξαναγεννηθούν όταν βρουν αποδοχή και φροντίδα. Το A Little Shelter γεννήθηκε για να τους δώσει αυτή τη δεύτερη ευκαιρία. Δεν είμαι μόνη σε αυτό· είναι μια αλυσίδα αγάπης: η ομάδα μου, οι γιατροί, οι εθελοντές, οι άνθρωποι που υιοθετούν. Οι άνθρωποι που απλώς στηρίζουν το έργο μας με μια δωρεά. Γιατί το Little Shelter είναι μια ΜΚΟ που λειτουργεί χάρις στις δωρεές του κόσμου. Όλοι μαζί δημιουργούμε μια μικρή κοινωνία που έχει δράση, χαρά, ελπίδα και βαθύ νόημα.
Τι μαθαίνουν τα παιδιά όταν έρχονται σε επαφή με ένα ζώο που έχει ανάγκη; Μπορεί η συνύπαρξη παιδιών και ζώων να τα κάνει πιο ενσυναισθητικά;
Τα παιδιά βλέπουν με τα μάτια της καρδιάς. Όταν φροντίζουν ή απλώς συνυπάρχουν με ένα ζώο που έχει ανάγκη, ανακαλύπτουν ότι η αγάπη μπορεί να γιατρέψει. Μαθαίνουν υπευθυνότητα, τρυφερότητα, καλοσύνη. Η καθημερινή επαφή με ένα ζώο τα κάνει πιο δοτικά, πιο ευγενικά, πιο πρόθυμα να κατανοήσουν τον «άλλον» – είτε είναι άνθρωπος είτε ζώο. Η ενσυναίσθηση χτίζεται μέσα από αυτές τις μικρές πράξεις φροντίδας. Από το να βάζουν νερό και φαγητό, να καθαρίζουν τα μπολ, να τα πηγαίνουν βόλτα, να μαζεύουν τις ακαθαρσίες (γιατί με νοιάζει και το περιβάλλον, όχι απλώς «να κάνουμε τη δουλειά μας»), μέχρι τις επισκέψεις στον κτηνίατρο. Όλα αυτά καλλιεργούν υπευθυνότητα. Και βέβαια, πέρα από τα πρακτικά, η συνύπαρξη με ένα ζώο χαρίζει στα παιδιά απίστευτη αγάπη, συντροφιά, παιχνίδι και χαρά.
Αν ήσασταν υπουργός Παιδείας για μία μέρα, ποια αλλαγή θα κάνατε στα σχολικά βιβλία ή στην καθημερινότητα των παιδιών;
Θα σας απαντήσω καλύτερα όταν δω τα βιβλία μέσα από τα μάτια του παιδιού μου, γιατί σίγουρα έχουν αλλάξει από τότε που ήμουν εγώ μαθήτρια. Αυτό ελπίζω τουλάχιστον! Παρ’ όλα αυτά, αν είχα τη δύναμη να κάνω μία άμεση
αλλαγή, θα καθιέρωνα την εκπαίδευση Πρώτων Βοηθειών ως υποχρεωτικό μάθημα. Από το δημοτικό – προσαρμοσμένο σε κάθε ηλικία – μέχρι την τελευταία τάξη του λυκείου. Κάθε χρόνο, ένα σεμινάριο. Να γίνει γνώση αυτόματη, αυτονόητη. Όταν παρακολούθησα πρώτη φορά σεμινάριο με την ομάδα firstaider.gr σοκαρίστηκα – και περισσότερο με τάραξε το γεγονός ότι δεν τα ήξερα ήδη. Γιατί να ξέρεις να δίνεις πρώτες βοήθειες σημαίνει πολιτισμός, σοβαρότητα, ενσυναίσθηση. Και, πάνω απ’ όλα, σώζει ζωές. Είναι
το ίδιο σημαντικό με το να μάθεις να γράφεις και να διαβάζεις.
Η σχέση σας με τον Εκδοτικό Οίκο Διόπτρα μοιάζει καρμική. Τι καινούργιο να περιμένουμε;
Η Διόπτρα είναι για μένα μια μεγάλη αγκαλιά. Τους εμπιστεύομαι απόλυτα και τους αγαπώ πολύ. Έχουμε μια σχέση βασισμένη στην αμοιβαία πίστη και στήριξη. Μιλάμε πάντα ανοιχτά και νιώθω ασφάλεια. Από το 2017 που
ξεκινήσαμε αυτή τη συνεργασία, έχω μάθει πολλά – και αυτό φαίνεται και στην πορεία και στην εξέλιξή μου. Οι εκδότες μου, η Αλεξάνδρα και ο Κωνσταντίνος, αγαπούν πραγματικά τα βιβλία· δεν είναι απλώς μια δουλειά
για εκείνους. Έρχονται λοιπόν νέα βιβλία – συμπεριληπτικά, φροντιστικά, γεμάτα δύναμη και αγάπη. Και φυσικά, το ταίρι μου στην εικονογράφηση, η Little Μiss Grumpy, ετοιμάζει υπέροχες εικόνες!
Αν μπορούσατε να πείτε ένα πράγμα σε όλους τους γονείς του κόσμου, τι θα ήταν αυτό;
Να ακούτε τα παιδιά σας. Μέσα στις λέξεις τους – αλλά ακόμη περισσότερο στις σιωπές τους – κρύβονται αλήθειες. Ξέρω ότι δεν είναι εύκολο να είσαι γονιός· λάθη θα κάνουμε, είναι αναπόφευκτο. Το σημαντικό όμως είναι να τα αναγνωρίζουμε, να θεραπεύουμε και να εξελισσόμαστε. Μόνο έτσι μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι για τα παιδιά μας. Και κάτι ακόμη, απλό αλλά ουσιαστικό: όταν είστε μαζί τους, αφήστε τα κινητά σε ένα άλλο δωμάτιο. Είναι θλιβερό να περνά άθελά μας το μήνυμα ότι το κινητό, που κρατάμε όλη μέρα στα χέρια μας, είναι πιο σημαντικό από το ίδιο μας το παιδί. Το πιο πολύτιμο δώρο που μπορούμε να τους χαρίσουμε – αλλά και στον εαυτό μας – είναι η αληθινή, αμέριστη παρουσία μας.
