Υπάρχουν στιγμές στη ζωή κάθε γονιού που νιώθει πως βρίσκεται ένα βήμα πριν από τη δική του έκρηξη. Το παιδί κλαίει, φωνάζει, διαμαρτύρεται, αρνείται να συνεργαστεί ή βρίσκεται στη μέση ενός θεαματικού ξεσπάσματος στο σούπερ μάρκετ, στο αυτοκίνητο ή στο σπίτι. Κι ενώ θεωρητικά γνωρίζουμε ότι πρέπει να παραμείνουμε ήρεμοι, στην πράξη η υπομονή μας δοκιμάζεται στα όριά της.
Αν σου έχει συμβεί να υψώσεις τη φωνή σου, να εκνευριστείς ή να νιώσεις ότι χάνεις τον έλεγχο, δεν είσαι μόνος. Σύμφωνα με τους ειδικούς ψυχικής υγείας, πρόκειται για μια απόλυτα ανθρώπινη αντίδραση. Το σημαντικό όμως δεν είναι να είμαστε τέλειοι γονείς. Είναι να μάθουμε να διαχειριζόμαστε καλύτερα τα δικά μας συναισθήματα, ώστε να βοηθάμε και τα παιδιά να κάνουν το ίδιο.
Γιατί η δική μας αντίδραση επηρεάζει τόσο πολύ τα παιδιά
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε. Μαθαίνουν κυρίως από όσα μας βλέπουν να κάνουμε.
Όταν ένα παιδί βρίσκεται σε κατάσταση έντονης συναισθηματικής φόρτισης, παρατηρεί ασυνείδητα πώς αντιδρούν οι ενήλικες γύρω του. Αν δει έναν γονιό να φωνάζει, να πανικοβάλλεται ή να χάνει τον έλεγχο, είναι πιθανό να κλιμακώσει ακόμη περισσότερο τη συμπεριφορά του. Αντίθετα, όταν βλέπει έναν γονιό που προσπαθεί να διατηρήσει την ψυχραιμία του, λαμβάνει ένα πολύ σημαντικό μήνυμα: ότι τα δύσκολα συναισθήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς εκρήξεις.
Με απλά λόγια, ο τρόπος που διαχειριζόμαστε τον δικό μας θυμό, την απογοήτευση ή το άγχος γίνεται το μοντέλο πάνω στο οποίο θα χτίσουν αργότερα τα παιδιά τις δικές τους δεξιότητες αυτορρύθμισης.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας όταν το παιδί έχει ξέσπασμα
Υπάρχει λόγος που μερικές φορές νιώθουμε ότι αντιδρούμε σχεδόν αυτόματα.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι όταν ένα παιδί βρίσκεται εκτός ελέγχου, ενεργοποιείται στον εγκέφαλο του γονιού το σύστημα συναγερμού. Η αμυγδαλή, το τμήμα του εγκεφάλου που σχετίζεται με την επεξεργασία του φόβου και των συναισθημάτων, αντιλαμβάνεται την κατάσταση ως απειλή και ενεργοποιεί τον γνωστό μηχανισμό «μάχη, φυγή ή πάγωμα».
Γι’ αυτό μπορεί ξαφνικά να νιώσουμε ένταση, θυμό, ταχυκαρδία ή την ανάγκη να φωνάξουμε. Η κατανόηση αυτής της βιολογικής διαδικασίας είναι σημαντική, γιατί μας βοηθά να θυμόμαστε ότι πρώτα χρειάζεται να ηρεμήσουμε εμείς και μετά να βοηθήσουμε το παιδί.
7 στρατηγικές που μπορούν να κάνουν τη διαφορά
1. Παρατηρήστε το «κύμα» των συναισθημάτων
Αντί να αντιδράσετε αμέσως, προσπαθήστε να αναγνωρίσετε τι νιώθετε. Ο θυμός, η απογοήτευση ή η ένταση λειτουργούν σαν κύματα: ανεβαίνουν, κορυφώνονται και στη συνέχεια υποχωρούν. Αν δώσετε στον εαυτό σας λίγα δευτερόλεπτα πριν αντιδράσετε, θα διαπιστώσετε ότι η ένταση μειώνεται πιο γρήγορα απ’ όσο φανταζόσασταν.
2. Χρησιμοποιήστε την αναπνοή σας
Η αναπνοή είναι το πιο εύκολο και άμεσα διαθέσιμο εργαλείο αυτορρύθμισης. Μερικές αργές, βαθιές αναπνοές μπορούν να βοηθήσουν τον εγκέφαλο να βγει από την κατάσταση συναγερμού και να επανέλθει σε πιο ήρεμη λειτουργία.
3. Χαμηλώστε τον τόνο της φωνής σας
Μπορεί να φαίνεται παράδοξο, αλλά όταν ένα παιδί φωνάζει, η πιο αποτελεσματική αντίδραση δεν είναι να φωνάξουμε δυνατότερα. Μιλώντας πιο αργά και πιο ήρεμα, στέλνουμε μήνυμα ασφάλειας τόσο στο παιδί όσο και στο δικό μας νευρικό σύστημα.
4. Δώστε χρόνο στον εαυτό σας
Αν το παιδί δεν κινδυνεύει και δεν θέτει σε κίνδυνο άλλους, μπορείτε να πάρετε λίγα δευτερόλεπτα για να συγκεντρωθείτε πριν παρέμβετε. Δεν χρειάζεται να λυθούν όλα μέσα σε ένα λεπτό.
5. Δημιουργήστε μια προσωπική φράση-υπενθύμιση
Πολλοί ειδικοί προτείνουν στους γονείς να έχουν έτοιμες μερικές φράσεις που τους βοηθούν να επανέλθουν στην πραγματικότητα. Φράσεις όπως «Μπορώ να το διαχειριστώ αυτό», «Το παιδί μου περνάει δύσκολα αυτή τη στιγμή» ή «Αυτή η κατάσταση θα περάσει» λειτουργούν συχνά ως μικρές άγκυρες ψυχραιμίας.
6. Μην παίρνετε τη συμπεριφορά προσωπικά
Ένα παιδί που φωνάζει ή αντιδρά έντονα δεν προσπαθεί συνήθως να πληγώσει ή να προκαλέσει τον γονιό του. Τις περισσότερες φορές προσπαθεί να εκφράσει συναισθήματα που ακόμη δεν ξέρει πώς να διαχειριστεί. Όταν το θυμόμαστε αυτό, είναι πιο εύκολο να παραμείνουμε ψύχραιμοι.
7. Κάντε ένα μικρό διάλειμμα όταν χρειάζεται
Υπάρχουν στιγμές που το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να απομακρυνθούμε για ένα λεπτό. Μια φράση όπως «Χρειάζομαι ένα λεπτό να ηρεμήσω και θα επιστρέψω αμέσως» δείχνει στο παιδί ότι τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά και ότι υπάρχουν υγιείς τρόποι να τα διαχειριζόμαστε.
Δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι
Η γονεϊκότητα δεν είναι διαγωνισμός ψυχραιμίας. Όλοι οι γονείς θα χάσουν κάποια στιγμή την υπομονή τους. Όλοι θα πουν κάτι που θα ήθελαν να πάρουν πίσω ή θα αντιδράσουν πιο έντονα απ’ όσο θα ήθελαν.
Αυτό που έχει σημασία δεν είναι η τελειότητα. Είναι η προσπάθεια.
Κάθε φορά που καταφέρνουμε να κάνουμε μια παύση πριν αντιδράσουμε, κάθε φορά που επιλέγουμε να αναπνεύσουμε αντί να φωνάξουμε και κάθε φορά που δείχνουμε στα παιδιά έναν πιο υγιή τρόπο διαχείρισης των συναισθημάτων, τους προσφέρουμε ένα πολύτιμο μάθημα ζωής.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα σημαντικότερα δώρα που μπορούμε να τους κάνουμε. Όχι να μην θυμώνουν ποτέ, αλλά να μαθαίνουν πώς να διαχειρίζονται τον θυμό τους όταν αυτός εμφανίζεται.
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 252125