Πολλοί γονείς περιγράφουν το παιδί τους με αγάπη λέγοντας: “είναι πολύ καλό παιδί’’. Μέσα στη λέξη “καλό’’ περιλαμβάνεται συνήθως το υπάκουο, το ήσυχο, το συνεργάσιμο, το παιδί που δε δημιουργεί προβλήματα, που δε φέρνει αντιρρήσεις. Συχνά μάλιστα, αυτό το σχόλιο όταν το λένε οι γονείς, συνοδεύεται από περηφάνια και ανακούφιση.
Όμως, όσο θετική και αν ακούγεται η ταμπέλα του “καλού παιδιού’’, χρειάζεται προσοχή. Γιατί υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα σε ένα παιδί που αισθάνεται ασφάλεια και μπορεί να ρυθμίζει το συναίσθημά του και σε ένα παιδί που μαθαίνει από νωρίς πως η αγάπη και η αποδοχή περνούν μέσα από τη συμμόρφωση και τη σωστή συμπεριφορά.
Τι εννοούμε όμως πραγματικά όταν μιλάμε για ένα “καλό παιδί’’;
Συνήθως μπορεί να περιγράφουμε ένα παιδί που:
- δε θυμώνει
- δε διεκδικεί επίμονα αυτό που θέλει
- προσαρμόζεται εύκολα στις ανάγκες των άλλων
- δεν αντιμιλάει
- είναι πάντα ευγενικό
- καταλαβαίνει πότε δεν πρέπει να ενοχλεί
Όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά δεν είναι φυσικά από μόνα τους αρνητικά. Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν, αλλά γιατί υπάρχουν και ποιος είναι ο λόγος που ένα παιδί τα αποκτάει. Άραγε να προκύπτουν από εσωτερική ασφάλεια ή από φόβο απώλειας της αποδοχής;
Θα ήταν ωφέλιμο λοιπόν, τόσο οι γονείς όσο και οι δάσκαλοι και οι σημαντικοί άλλοι του παιδιού να αναρωτηθούν πότε η ταμπέλα αρχίζει πραγματικά να βαραίνει το παιδί.
Σκέψεις που μπορεί να κάνει ένα “καλό παιδί’’, αλλά να μην είναι ψυχικά ωφέλιμες και λειτουργικές για το ίδιο, μπορεί να είναι οι εξής:
- “Δεν μπορώ να θυμώσω και να πω όχι γιατί θα στεναχωρήσω τους άλλους και θα πάψουν να με αγαπάνε’’
- “Οι ανάγκες μου έρχονται δεύτερες’’
- “Νιώθω καλά μόνο όταν δε δυσκολεύω τους άλλους.’’
Aν αντιληφθούμε πως ένα παιδί σκέφτεται όλα τα παραπάνω, τότε είναι πολύ πιθανό να έχει καταπιέσει τον θυμό του ή τη λύπη του, να αναλαμβάνει ρόλους ενός “μικρού ενήλικα’’ και φυσικά να αγχώνεται υπερβολικά για το αν είναι αρεστό.
Είναι σημαντικό, λοιπόν, ένας γονέας να κατανοήσει πως μπορεί ακόμα και άθελά του να προωθεί την ταμπέλα του καλού παιδιού. Αξίζει, λοιπόν, ως γονείς να αναρωτηθούμε πως νιώθουμε όταν το παιδί μας εκφράζει θυμό; Mας κάνει αυτό να αισθανόμαστε άβολα; Πόσο εύκολο είναι να αντέξουμε τα δύσκολα συναισθήματα του παιδιού μας; Ακόμα, είναι απαραίτητο να παρατηρήσουμε αν ο έπαινος δίνεται στο παιδί μόνο όταν είναι ήσυχο, συνεργάσιμο ή βολικό. Φράση σύγκρισης που ζορίζει, αλλά και περιορίζει το παιδί μπορεί να είναι “εσύ είσαι καλό παιδί, δεν είσαι σαν τους άλλους.’’ Φράση βαρίδιο και ανάγκης του παιδιού να την επαληθεύει για να μην απογοητεύει τους γονείς.
Τελικά, όμως είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τι πραγματικά έχει ανάγκη ένα παιδί;
Τα παιδιά δεν έχουν ανάγκη να είναι καλά. Έχουν ανάγκη να είναι αυθεντικά και ασφαλή. Να νιώθουν ότι μπορούν να θυμώσουν και να αγαπηθούν. Να αισθάνονται πως έχουν το δικαίωμα να πουν όχι στον γονέα, χωρίς να χαθεί η σχέση. Να είναι ελεύθερα στο να κάνουν λάθη χωρίς να απειλείται η αξία τους.
Και επειδή παρατηρούμε πως η γλώσσα που χρησιμοποιούμε, πολλές φορές αρκεί και μόνο αυτή για να δημιουργεί πραγματικότητες, μπορεί ένας γονέας να ξεκινήσει από τις λέξεις που επιλέγει να χρησιμοποιεί. Από αυτές τις φράσεις που δε θα εγκλωβίσουν το παιδί σε μία και μοναδική ταμπέλα, αυτή του καλού.
Μικρές αλλαγές, κάνουν μεγάλη διαφορά. Αντί να ειπωθεί “είσαι καλό παιδί’’, μπορεί να αντικατασταθεί αυτό με “ακόμα και όταν θυμώνεις εγώ σ’ αγαπώ’’, “χαίρομαι που βλέπω ότι προσπάθησες και αυτό έχει σημασία’’.
Έτσι, το παιδί μαθαίνει πως η αξία του δεν εξαρτάται από τη συμπεριφορά του, αλλά από το ποιος αυθεντικά είναι.
Ας κρατήσουμε ένα τελευταίο μήνυμα
Η επιθυμία να έχουμε ένα καλό παιδί μπορεί να είναι πολυπαραγοντική με κύρια αιτία την ανάγκη για ηρεμία στη ζωή μας. Όμως, το πιο πολύτιμο δώρο που μπορούμε να προσφέρουμε είναι ένα παιδί που μεγαλώνει, νιώθοντας πως μπορεί να είναι ο εαυτός του και να ανήκει, χωρίς να περιορίζεται. Και αυτό είναι κάτι βαθύτερο και πιο υγιές από οποιαδήποτε ταμπέλα.
Άλλωστε ο στόχος της ανατροφής δεν είναι ένα ακόμα καλό παιδί, αλλά ένας συναισθηματικά ελεύθερος άνθρωπος.
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 252125