Πώς απαντάς χωρίς να χαθεί η μαγεία – και χωρίς να χαθεί η εμπιστοσύνη…
Κάποια στιγμή – συνήθως ανάμεσα στα 6 και στα 9 – το παιδί σ’ έχει πάει στην άκρη του καναπέ, σε κοιτάζει σοβαρά και ρίχνει την πιο δύσκολη χριστουγεννιάτικη ερώτηση: «Yπάρχει αλήθεια ο Άγιος Βασίλης;»
Δεν έχει σημασία πόσα φωτάκια αναβοσβήνουν στο δέντρο ή πόσο προσεκτικά έκρυψες τα δώρα. Από εκείνη τη στιγμή κι έπειτα δε μιλάμε για τον Άγιο με την κόκκινη στολή. Μιλάμε για κάτι πολύ μεγαλύτερο: για την αλήθεια, την εμπιστοσύνη και τη μετάβαση από την παιδική φαντασία στη γνώση.
Λίγο πριν την απάντηση, μια μικρή αλήθεια
Ο δικός μας Άγιος Βασίλειος ήταν λόγιος, θεολόγος, επίσκοπος Καισαρείας. Δε μοίραζε δώρα με έλκηθρο, αλλά φρόντιζε τους φτωχούς, ίδρυσε νοσοκομεία και στάθηκε δίπλα σε όσους πονούσαν.
Στη Δύση, η φιγούρα του Αγίου Νικολάου μπλέχτηκε με παραδόσεις Ολλανδών, Βορειοευρωπαίων, κι έπειτα με τη φαντασία της Coca-Cola και των αμερικανικών παραμυθιών. Κάπου ανάμεσα σε Καισάρεια και Βόρειο Πόλο γεννήθηκε ο Santa Claus, με κόκκινη στολή, τάρανδους, ξωτικά και γράμματα που ταξιδεύουν με το ταχυδρομείο.
Γιατί τα παιδιά τον πιστεύουν;
Γιατί χρειάζονται να πιστεύουν.
Η παιδική σκέψη λειτουργεί με μαγεία: ο κόσμος είναι γεμάτος θαύματα, μυστικά, κρυφές πόρτες. Ο Άγιος Βασίλης δεν είναι απλώς ένας κύριος με δώρα – είναι το σύμβολο ότι κάποιος, κάπου, σκέφτεται τι θέλεις, σε νοιάζεται, σε βλέπει.
Οι ψυχολόγοι συμφωνούν: τα παιδιά που πιστεύουν σε μύθους όπως ο Άγιος Βασίλης δεν είναι “αφελή”. Είναι παιδιά που χτίζουν φαντασία, κατανόηση της προσμονής, ακόμα και πρώιμες ηθικές αξίες.
Και τότε έρχεται η ερώτηση…
Συνήθως στα 7-8 χρόνια αρχίζουν οι πρώτες αμφιβολίες. Ένα μεγαλύτερο ξαδερφάκι είπε «δεν υπάρχει», το παιδί βρήκε το χαρτί περιτυλίγματος στην αποθήκη ή απλώς η λογική άρχισε να κλωτσάει:
«Πώς προλαβαίνει να πάει σε όλα τα σπίτια; Πώς μπαίνει χωρίς καμινάδα; Γιατί έχει τον ίδιο γραφικό χαρακτήρα με της μαμάς;»
Κι αν φτάσει στο «Πες μου την αλήθεια», τότε δε χρειάζεται πια να προστατεύσουμε τον μύθο. Πρέπει να προστατεύσουμε τη σχέση.
Τι λέμε λοιπόν;
Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση. Υπάρχει όμως ένας σωστός τόνος: τρυφερός, ειλικρινής, χωρίς ειρωνεία και χωρίς να νιώσει το παιδί ότι τόσο καιρό το κοροϊδεύαμε.
Μπορείς να πεις κάτι σαν:
«Ο Άγιος Βασίλης είναι πραγματικός, αλλά όχι όπως στις ταινίες. Είναι μια ιδέα. Είναι όλοι οι άνθρωποι που θέλουν να δίνουν χαρά χωρίς να φαίνονται. Και τώρα που μεγάλωσες, μπορείς κι εσύ να γίνεις ένας από αυτούς.»
Ή, για μικρότερα παιδιά:
«Ο Άγιος Βασίλης υπάρχει όσο τον αφήνουμε να υπάρχει. Δεν μπαίνει πια από την καμινάδα, αλλά ζει στις πράξεις μας – όταν δίνουμε, όταν αγαπάμε, όταν μοιραζόμαστε.»
Τι να αποφύγουμε
-
Να γελάσουμε ή να το πάρουμε αψήφιστα. Για το παιδί, αυτή η ερώτηση έχει βάρος.
-
Να το αποκαλέσουμε “μωρό” ή “χαζό” επειδή πίστευε.
-
Να το αφήσουμε να νιώσει προδοσία. Αν πει «άρα μου έλεγες ψέματα», μπορείς να απαντήσεις:
«Όχι για να σε κοροϊδέψω, αλλά για να ζήσεις κάτι όμορφο όσο ήσουν μικρός.»
Παιδοψυχολόγοι λένε…
-
Στα 4-6 έτη, το παραμύθι είναι φυσικό και ωφέλιμο. Όσο λιγότερες “λογικές εξηγήσεις” τόσο καλύτερα.
-
Στα 7-8, τα παιδιά αρχίζουν να συνδυάζουν μαγεία και πραγματικότητα. Μπορεί να ξέρουν την αλήθεια αλλά εξακολουθούν να “παίζουν” τον ρόλο.
-
Στα 9+, η αλήθεια είναι γνωστή ή ζητείται ξεκάθαρα. Εκεί χρειάζεται σεβασμός στην ωρίμανσή τους.
Από παιδί που περιμένει, σε παιδί που προσφέρει
Όταν αποκαλυφθεί το μυστικό, κάποιοι γονείς νιώθουν ότι κάτι χάθηκε. Κι όμως – τότε είναι που δημιουργείται κάτι νέο: το παιδί μπορεί να γίνει συνένοχος της μαγείας.
Να βοηθήσει να τυλίξει δώρα για τα μικρότερα αδέρφια.
Να αφήσει κι αυτό κουλουράκια στο τζάκι για “να τα βρει ο Άγιος”.
Να νιώσει ότι δεν του αφαιρέθηκε κάτι – του δόθηκε ένας ρόλος.
Γιατί αξίζει να πούμε την αλήθεια με ευγένεια
Γιατί η ερώτηση δεν είναι μόνο για τον Άγιο Βασίλη. Είναι για το αν σε εμπιστεύονται.
Το παιδί, εκείνη τη στιγμή, δεν ψάχνει μόνο απάντηση – ψάχνει να δει αν μπορεί να στηριχτεί πάνω σου όταν ο κόσμος γίνεται πιο αληθινός και λιγότερο μαγικός.
Υπάρχει τελικά ο Άγιος Βασίλης;
Ναι.
Όχι ως άνθρωπος με άσπρη γενειάδα και έλκηθρο -μάλλον.
Υπάρχει κάθε φορά που ένα παιδί αφήνει το αγαπημένο μπισκότο του δίπλα στο τζάκι. Κάθε φορά που ένας γονιός ξενυχτά τυλίγοντας δώρα για να δει ένα χαμόγελο το πρωί.
Υπάρχει όταν μαθαίνουμε στα παιδιά ότι η χαρά μοιράζεται, ότι η γενναιοδωρία δε χρειάζεται χειροκρότημα και ότι οι πιο όμορφες πράξεις γίνονται σιωπηλά.
Ο Άγιος Βασίλης υπάρχει όσο τον κουβαλάμε μέσα μας. Κι όταν το παιδί πάψει να τον περιμένει, ίσως να είναι η στιγμή να του πούμε πως ήρθε η ώρα… να γίνει και εκείνο ο Άγιος Βασίλης.
